Onderzoek en evaluatie vormen een essentieel onderdeel van elke non-profit campagne en dienen al vanaf het begin ingepland te worden. Door het instellen van meetbare doelstellingen in de planningsfase heb je al veel van het werk gedaan.

Een evaluatie is onontbeerlijk om te leren uit de ervaringen (weten wat werkt en wat niet) en of de resultaten van het project overeenkomen met de beoogde streefdoelen.

Onderzoek is belangrijk om de juiste strategie van de campagne te ontwikkelen.

Maar hoe kies je de juiste evaluatie- of onderzoeksmethode?

De onderstaande stappen geven een kijk in de aanpak en methoden, waarmee men kan vaststellen of doelstellingen ook daadwerkelijk bereikt worden.

Stap 1: Bepaal timing van meten van gegevens

Voor elk onderzoek of elke evaluatie zijn minsten twee metingen nodig op twee verschillende momenten nodig : een nulmeting en een eindmeting. Er kan eventueel in de loop van de campagne een tussenmeting genomen worden om de campagne bij te sturen.

Stap 2: Bepaal doelen

Elke evaluatie of onderzoek beginnen bij de formulering van het doel, een beleidsvraag waarop een antwoord dient te worden verkregen. Het is één van de belangrijkste onderdelen in het onderzoeksproces. Een bijzondere opdracht in dit stadium is het omzetten van de beleidsvraag in een onderzoeksvraag, en het op zijn beurt vertalen naar een lijst met informatiebehoeften.

Lees ook artikel “Hoe meet je het effect van een sociaal programma”.

 Stap 3: Bepaal de benodigde informatie

We kunnen pas bepalen welke gegevens (informatiebehoefte) we nodig hebben als het doel van het onderzoek gedefinieerd is. Op basis van de gedefinieerde doelstellingen wordt vastgelegd op welke vragen we een antwoord willen en welke gegevens we daarvoor moeten verzamelen.

 Stap 4: Bepaal doelgroep voor evaluatie

Afhankelijk van de doelstellingen kan een onderzoek gebeuren bij een klein aantal zorgvuldig gekozen respondenten of via een representatieve steekproef. Hier kunnen we een keuze maken tussen:

  • De gehele groep: alle beoogde leden, ongeacht of ze al dan niet deel genomen hebben. Hierdoor kunnen we de schakeringen zien: wie maakte de overstap en waarom (niet)?
  • Bereikte doelgroep: alleen de leden van de doelgroep die de gedragsverandering doormaken. Van hen kunnen we te weten komen wat de cruciale succesfactoren zijn die bijdroegen tot de gedragsverandering.
  • Niet-bereikte doelgroep: de leden van de doelgroep die de gedragsverandering niet maken. Deze leden kunnen ons inlichten over de drempels die hen in het bestaande gedrag houden.
  • Experten: mensen die dicht bij de doelgroep staan kunnen ons vertellen hoe ze de sterkten de zwakten van het programma ervaren.

Stap 5: Bepaal de onderzoeksmethode

De volgende fase is het bepalen van de onderzoeksmethode. Bv. een campagne kan geëvalueerd worden op verschillende manieren. Enkele methodes worden hieronder beschreven. Deze methodes sluiten elkaar niet uit en kunnen zowel apart als samen uitgevoerd worden.

  • Interne gegevens: de kans is groot dat de organisatie reeds over heel wat data beschikt. Het verzamelen en analyseren van interne gegevens is relatief goedkoop en snel. Is deze informatie nog niet voldoende? Dan is het zinvol om een exploratief vooronderzoek uit te voeren.
  • Exploratief onderzoek: heeft tot doel om een bepaald inzicht te krijgen in de situatie. Hier zoeken we antwoorden op de vragen, zoals “Waarom…?”, “Wat zijn de oorzaken van …?”, “Welke factoren spelen een rol …?”, … De conclusies uit zo’n onderzoek worden meestal geformuleerd in de vorm van een hypothese en zijn slechts een indicatie. Dit kan in een later stadium met meer kwantitatief onderzoek worden getoetst.
  • Beschrijvend onderzoek: heeft tot doel om een beter inzicht te krijgen in de kenmerken of de samenstelling van een bepaalde doelgroep. Hier wordt een profiel van de doelgroep beschreven.
  • Verklarend onderzoek: heeft tot doel de causale relaties tussen bepaalde factoren en kenmerken van de doelgroep te verklaren.
  • Kwalitatief onderzoek: heeft tot doel om een diepgaand inzicht te verwerven in de houding en motieven van de doelgroep. Dit onderzoek wordt meestal gevoerd met de hulp van bevragingen in de vorm van individuele of groepsgesprekken. Hier zoeken we naar het antwoord op de vragen “waarom” of “hoe”.
  • Kwantitatief onderzoek: heeft tot doel om de omvang van een fenomeen (gedrag) te beschrijven en te meten. Hier zoeken we naar het antwoord op de vraag “hoeveel”.

Stap 6: Analyse van gegevens

Voor het analyseren van (kwantitatieve) meetgegevens is een statistisch rekenprogramma nodig.

Als het gaat om eenvoudige beschrijvende statistiek (zoals het berekenen van percentages e.d.) is bijvoorbeeld een rekenblad zoals Excel al voldoende.

In andere gevallen, zoals bij analyses waarbij (causale) verbanden tussen variabelen worden gelegd of bij het uitvoeren van effectanalyses zijn meer geavanceerde programma’s (en bijbehorende rekentechnieken) nodig. SPSS is zo’n programma.

Voor de analyse van kwalitatieve gegevens is het aangewezen om een beroep te doen op een gespecialiseerd onderzoeksbureau.

Tot slot

Voor elk doel bestaat een ideaal onderzoek en het is aan de onderzoeker om daar zorgvuldig en gedegen mee om te gaan. Het doel, de doelgroepen, beschikbare budgetten zijn hierin belangrijke bepalende factoren.

Gerelateerde artikels:

Kwalitatief vs kwantitatief onderzoek

Hoe meet je het effect van een sociaal programma?

Advertenties